Thành Diên Khánh
Vũ Bình Quang

Đã đến thăm Nha Trang, thành phố biển xinh đẹp, bạn không thể nào không đến thăm Diên Khánh, nơi có những vườn cây ăn trái, di tích và thắng cảnh nổi tiếng, nhân dân có truyền thống yêu nước và cách mạng kiên cường trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Huyện Diên Khánh ở phía nam Khánh Hòa. Trung tâm huyện, thành Diên Khánh lịch sử, cách Nha Trang 10km về hướng Tây.

Từ Bắc vào Nam, du khách chỉ thấy còn lại hai thành trì thời phong kiến là lũy thành ở Huế và lũy thành ở Diên Khánh. Thành Diên Khánh được xây dựng từ năm 1793, có cấu trúc theo kiểu Vauban, một kiểu kiến trúc quân sự phổ biến ở Tây Âu vào thế kỷ XVII - XVIII. Thành nằm giữa khu vực đồng bằng trù phú, cư dân của huyện Diên Khánh. Thành được đắp bằng đất, chiếm diện tích khoảng 36.000 m2. Tường thành dài khoảng 1690m, chia thành 6 đoạn.

Nếu du khách đi theo vết thành xưa thì sẽ thấy tường thành ở mỗi hướng gãy khúc chia thành nhiều đoạn nhỏ, có độ dài gần bằng nhau, khi ở vị trí như nhau, thường đối xứng qua các cổng thành.

Tường thành xây cất cao khoảng 3.5m. Mặt ngoài thành được đắp hơi thẳng đứng, mặt trong được đắp thoai thoải gồm hai bậc thang dùng làm đường đi. Các góc thành được đắp nhô ra ngoài có khả năng quan sát 2 bên. Bên trong mỗi góc được đắp thành một khoảng đất rộng dùng làm nơi trú quân. Mỗi góc thành đều có đắp một ụ đất cao khoảng 2m dùng để đặt súng đại bác, thường gọi là góc pháo đài. Đây là đặc điểm nổi bật của lối kiến trúc Vauban. Trên Thành được trồng nhiều tre, cây có gai để tăng độ bền của Thành và tạo thành một hàng rào phòng ngự. Ở đoạn tường Thành phía Bắc vào mùa nước sông Cái dâng cao làm xói mòn tường Thành. Để bảo vệ Thành người ta đã trồng toàn cây sao, một loại cây có tác dụng giữ đất tốt. Lâu ngày nơi đây trở thành Bãi Sao là một di tích lịch sử vì nơi đây bọn thực dân Pháp thường dùng làm nơi giết hại những nhà yêu nước.

Đứng trên Thành nhìn ra, du khách sẽ thấy bên ngoài thành có hào sâu. Khi Thành mới xây, hào sâu từ 3 đến 5m, rộng hẹp không đều nhau ở mỗi đoạn. Đường hào ở mỗi góc thành thu hẹp lại khoảng 15m. Trước mỗi cổng Thành, lòng hào mỡ rộng khoảng 40m. Dưới lòng hào thường xuyên có nước từ sông Cái vào và có nhiều chướng ngại vật.

Với lối kiến trúc như trên, có thành cao, hào sâu, trên mặt thành cây cối um tùm, dây leo chằng chịt, Thành Diên Khánh đã trở thành một cứ điểm quân sự lợi hại.

Lúc mới xây dựng Thành có 6 cửa. Hiện nay Thành chỉ còn lại 4 cửa Đông, Tây, Tiền, Hậu. Cửa Tả và cửa Hữu bị lấp năm 1823 hiện nay không còn dấu vết. Cổng thành được xây theo kiểu Á Đông. Cổng được xây bằng gạch nung cở 4,5x1,38dm tạo thành một khối rộng khoảng 16,8m cao 4,5m. Ở giữa có xây hình vòng kiểu chuông úp rộng 3m cao 3,4m. Mặt ngoài cổng Thành thẳng đứng, mặt trong xây tường gạch cao 1,8m dài 5m cách tường cổng 2,3m để lên mặt Thành. Phía trên hình khối rộng có xây lầu tứ giác mỗi cạnh 3,5m. Bốn cửa ở bốn hướng, rộng 1,5m cao 1,9m. Phía trên có xây cổ lầu mái uốn cong lợp ngói âm dương. Hai bên có ban công. Mỗi cổng Thành có ghi tên bằng chử Hán. Hiện nay hai cổng Đông và Tây của Thành còn giữ được dáng dấp xưa.

Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử, mưa nắng Thành Diên Khánh không còn nguyên vẹn như xưa. Nhưng so với các thành quách khác được xây cùng thời, ngoài Thành Huế, Thành Diên Khánh vẫn còn giữ được những hình dáng nguyên thủy nhất là cổng Thành và vòng Thành. Hiện nay Thành cổ Diên Khánh là một di tích lịch sử có giá trị nghiên cứu. Ngoài ra trong tương lai nơi đây hứa hẹn sẽ thành một tụ điểm du lịch hấp dẫn.


Vũ Bình Quang
(Nha Trang)

Nguồn và đánh máy: Hhon