Như một đàn ong mật đang vu vi trên trời-mà là trời thành phố "ngựa xe như nước, áo quần như nêm"... kẽ viết bài này là muốn "vu vi" là ở chổ đó!

Lòng tôi chân thành ao ước ai ai cũng được nghe tiếng xạc xào cuốn xô những cơn sóng gợn, đợt nối đợt, bè nối bè, gió tiếp gió, le te rì rào, như sương khói ban chiều la đà bay trên các vòm cây cổ thụ đang phập phòng hơi thở. Và cảm kích biết bao, nếu mổi người đều nói lên niềm xúc động của mình:

- Quả đúng đó là tiếng vi vu của bầy ong mật, đông lắm, rền vang ù u ù u như tiếng sáo diều trên bầu trời bát ngát.

- Không, đó là dàn hợp xướng không nhạc đệm được lan tỏa ra trong không khí hiền hòa từ một tu viện, hay có thể từ một nhạc viện cũng nên!

- Hãy nghe kỹ, có gì đâu, như hạt gạo củ khoai mà thôi; như tiếng gầu sóng tát ước, tiếng bừa trục sạ ruộng, tiếng con cúm núm trong đám lá, tiếng túc tít của một bầy chim mỏ nhác trên cánh đồng vừa gặt hái xong!

- Đấy phải chăng là một điệu tâm tình, một khúc giao duyên ngàn thuở. Sao mà vời vợi, thăm thẳm, buồn vui chan chứa?

o0o

Xin cảm ơn bà con cô bác và các bạn! Những ý nghĩa đồng diện trên sẽ làm cho chúng tôi yêu đời hơn, và chắc chắn sẽ vững bước hơn với công việc của mình; tôi lại viết tiếp:

Nhật ký điền dã - ngày 24-12-1995

Hôm nay là ngày lễ Noel, nhưng những người yêu âm nhạc đồng quê thích làm một việc hơi là lạ. Lần đầu tiên, sau những ngày đi tiền trạm về biền mía rẫy dưa, nhìn tận mắt nơi ăn chốn ở của những người hát dân ca nổi tiếng qua bao chìm nổi của xứ sở chỉ ở cách Sài Gòn trên 50 cây số; họ nhất định mời những "nghệ sĩ của nhân dân" bước lên xe 12 chổ ngồi, bon bon về thành phố, trong sự "phò tá" của hai nhạc sĩ Kiều Tấn và Đặng Quang Vinh. Hai nghệ sĩ trẽ thuộc viện văn hóa nghệ thuật tại TP.HCM và đài tiếng nói nhân dân TP.HCM có vẻ lọng cọng với việc tiếp xúc mới này; nhưng là một kiểu lọng cọng đáng yêu, vì bàng hoàng, vì kính trọng. Họ nhắc nhở các cụ ông cụ bà nào aó lạnh, dầu ấm, naò cau trầu, khăn nón, kẻo vô phòng thu có máy lạnh, mấy dì Hai, dì Út, chú Năm, chú Chín không quen.

Thật là hồi hộp, dàn hò nổi tiếng của chú Chính Thẳng đã bước vô phòng thu, người kỹ thuật bắt đầu ra dấu cho các cụ... Và, một tiếng ứ hự bực mình, một tiếng chép miệng khó chịu thật to vì bị gò bó, bị nhắc nhở - mỗi lần như vậy, trong chúng tôi kẽ bỗng nghẹn ngào, rưng rưng, có kẻ mở cửa phòng thu năn nỉ ỉ ôi.

Nhưng, khi giọng hò được cất lên, họ bắt đầu nhập cuộc; máy móc tối tân, quang cảnh lạ lùng, không hề hấn gì. Ngồi trong dàn hò cấy Đức Hòa, có mẹ Phạm Thị Ngọc, 75 tuổi-bà mẹ Việt Nam anh hùng. Đôi mắt buồn xa xăm, mẹ trổi giọng cao thảnh thót về gia cảnh của mình. Ba bè xô của ba người lần lượt kẻ trước người sau đồng thanh hưởng ứng, rồi người sau kẻ trước giãi bày chia sẻ, phô trương thanh thế gia tộc và bản thân, nói lên quan điểm sống và yêu, nói lên lòng hiếu thảo, giử vẹn đạo làm người: Nước còn quyện cát làm doi, huống chi người chẳng tài bồi cho nhau.

Ông Trương Văn Thẳng, 75 tuổi (chú thím Thẳng) cự phách làng hò, cánh chim đầu đàn của mọi tình huống trớ trêu, thử thách, cột mở...không những của Đức Hòa-Long An, mà giờ đây, những hảo hán cân đại thượng thặng như vậy, có đốt đuốc đi tìm cũng khó lòng gặp được. Năm nay ông ốm yếu chậm chạp hơn, nhưng nội lực của ông-nguồn lực mà ông hấp thụ bởi thiên nhiên giữa trời cao chim mỏi cánh, nơi đồng ruộng chó chạy phải cong đuôi-thì chất giọng của ông không hề giảm sút, vẩn làm rúng động người nghe (nhạc sĩ Lưu Đức Vũ từng gặp ông trên 13 năm nay, đã bồi hồi nói như vậy).

Bà Nguyễn Thị Anh, 72 tuổi, có giọng chắc nịch, khàn đặc như tiếng nhịp chày giằng cối rõ mồn một. Có lẽ vai trò của bà là "cầm chịch" cho cái bè cao chót vót của mẹ Ngọc. Bà lấy khăn che mặt, tự xưng bằng một kiểu cách dùng dằng: Em ơi làng Hòa Khánh, người đồng chớ ý không đồng, thà ở vậy nuôi mẹ. Tới đây các bè xô rộ lên áp đảo hơn, lần lướt, bắt trớn hờn, bộc trực và dàn trải rộng khắp hơn. Dường như để chuẩn bị để nhường bước cho vị "lão lai" Nguyễn Văn Bực, 70 tuổi, người đã có một thời dọc ngang sông nước khắm Nam ky Lục tỉnh. Giọng hò của ông, lời hò của ông Bực quyện một khí phách ngang tàng của những người cầm dao chém đá, huơ khoảng khai hoang.

Cứ thế, cứ thế, tiếng hát đồng quê không còn lạ nữa với máy móc hiện đại, với cái "mùa đông" kỳ cục đột ngột của Sài Gòn làm họ lạnh run. Họ đang nhập vai, xuất thần, trở lại một thời "Nhứt nhựt bất kiến như tam ngoại hề".

Rồi đến lượt bà Mai Thị Đúng, 70 tuổi; bà Lê Thị Ngoạt, 68 tuổi; bà Nguyễn Thị Bặm, 62 tuổi; bà Nguyễn Thị Nhiêm, 69 tuổi; bà Mai Thị Nguyễn, 68 tuổị..bước vào phòng thu-cái phòng thu đã từng thu bao tiếng hát của các "vì tinh tú" -mà những giọng ca tay lấm chân bùn cứ đủng đỉnh như là:


Bước xuống ruộng sâu mảng sầu tấc dạ
Tay ôm bó mạ rỉ rả hai hàng
Trách cho ai làm trễ chuyến đò ngang
Cho sông cạn nước, cho chàng xa em!


Giọng hò, điệu lý, tiếng hát ru con được cất lên từ đội tuyển hiếm hoi còn lại gồm chín cô bác ở huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, mảnh đất qua bao cuộc chiến tranh đã lột xác bao lần; lần đầu tiên đã thay mặt cho những giọng hát đồng quê của phương Nam từ ngày yên giặc, được đón về thành phố để góp vốn vào một cái gì mà đất nước cần để đời. Họ xứng đáng là con số 9 vàng ròng.

... Giờ này có lẽ họ về tới đầu làng, lụm cụm băng qua bờ đất gồ ghề. Chắc họ không vội gì chia tay nhau, còn ở lại với nhau ăn miếng trầu, xúc miệng bằng nước ao múc trong cái gào dừa, bồi hồi nhớ thêm một câu hát xưa nào đó, xao xuyến nhớ một câu chọc ghẹo nào đó rồi phá lên cười. Điệu cười của một ngày cuối năm con Heo lên thành phố để "mần" một cái chuyện không biết có ăn nhập gì không, mà nhớ mấy cô, mấy chú em ở thành phố nhã nhặn lễ phép quá.

Lòng ai đang vui cũng muốn sớt chia người nọ người kia một ít. Tôi nhấc điện thoại lên định gọi, nhưng gọi ai bây giờ, để làm gì, để nói gì? Bỗng nhớ hồi chiều có dì nào hát đưa em:

Phải duyên áo rách cũng mang
Trái duyên áo kết nút vàng cũng không.

Tôi khẽ khàng thu mình lại trong đêm Giáng sinh, biết đâu khi hừng đông dậy, đầu óc tôi sẽ bưng ra một dự định như những dự định thường được tĩnh mĩnh hơn khi trời sáng.