Đọc Truyện Kiều đến cảnh lạ kỳ: Hoạn Thư "Rón chân đứng nép độ đâu nửa giờ" rình bắt được quả tang chồng mình đang mê mải tình tự với Thuý Kiều:

Cùng nhau kể lể say xưa,
Nói rồi lại nói, lời chưa hết lời.

Hơn thế nữa, giữa ban ngày Hoạn Thư còn nhìn rõ ràng cảnh chồng và Thuý Kiều đang âu yếm nhau, tay trong tay, mặt bên mặt:

Mặt trông, tay chẳng nỡ rời.

Ai cũng tưởng sấm sét sẽ nổ ra, hoả diệm sơn sẽ bùng cháy, sẽ tái diễn cảnh "Một phen mưa gió tan tành một phen". Thế mà Quan Âm các vẫn rất thanh bình, Hoạn Thư vẫn "Cười cười nói nói ngọt ngào" và vẫn lạnh tanh nhận xét:

Khen rằng: "Bút pháp đã tinh
So vào với thiếp Lan đình nào thuạ"

Có điều bí ẩn gì đó trong màn kịch của đạo diễn Hoạn Thư đây: Chẳng những không đánh mắng Thuý Kiều, không trách móc Thúc Sinh, không nguyền rủa ai cả mà lại còn rất tình cảm, lịch thiệp, dịu dàng chăm sóc chàng Thúc:

Thiền trà cạn chén hồng mai
Thong dong nối gót thư trai cùng về.

Nếu câu chuyện chỉ có như thế (mà vì đọc thoáng qua đi từ bao lâu nay ta vẫn tưởng Cụ Nguyễn Du đã miêu tả quan hệ Hoạn Thư - Thúc Sinh sau khi "em đưa chàng về dinh" là hoàn toàn bình yên) thì chàng Thúc sướng thật, có được người vợ quá tốt như Hoạn Thư. Đã chịu khó đứng yên hàng nửa giờ trong bụi cây để "bảo vệ" cho chồng âu yếm với tình nhân, lại thấy chồng "giọt châu tầm tã đẫm tràng áo xanh" và "nói rồi lại nói" liên tục như vậy chắc là háo nước lắm nên đã không quản ngại vất vả chuẩn bị hẳn nước trà Hồng Mai quý hiếm cho chàng hạ hoả. Chuyện chỉ có vậy thì đâu là bản chất của con người Hoạn Thư? Tôi ngờ rằng trong chén nước trà Hồng Mai này phải có một bí ẩn gì đây. Tìm đọc sự giải thích của các nhà biên khảo Truyện Kiều, chẳng hiểu có phải do "Nghĩ tình chàng Thúc mà thương" hay không mà ai nấy đều cho rằng trà Hồng Mai uống rất ngon, rất quý. Chắc là Hoạn Thư sợ mất chồng nên mới chiều chuộng chàng Thúc như thế chăng? Cụ Bùi Kỷ thì cho rằng đó là: "nước chè nhà chùa, nấu bằng gỗ mai". Cụ Lê Văn Hoè cũng đồng quan điểm trên và mở rộng: "cũng có người cho là nước trà ướp hoa Hồng mai, là một thứ hoa mai sắc đỏ, hương rất thơm, giảng thế cũng có nghĩa". Cụ Tản Đà ngoài việc tán thành "có lẽ tức là như gỗ Lão mai" còn giới thiệu "Lại có thứ cây Hồng Mai trồng trong chậu làm cảnh thân cây bé mà hoa đỏ, pha nước uống rất thơm. Nhận về đằng nào cũng có nghĩa". Cụ Hồ Đắc Hàm chắc cho rằng nếu chỉ thế thì chưa xứng là nhà Thiên quan nên dẫn sách Loại Lâm chép rằng: "Nước Tân La thuộc về châu Ấn Độ có nhiều cây hải hồng tức là trà trên núi, sắc đỏ lợt mà lá nhỏ thua lá trà tầu, nở hoa từ tháng chạp đến tháng hai, đồng thời với hoa mai nên gọi là Trà mai hay Hồng mai". Xa xưa nhất là cụ Kiều Oánh Mậu thì cũng chỉ giải thích: "Thiền gia dụng Mai bì tác trà danh Hồng Mai trà" nghĩa là: "Nhà chùa dùng vỏ cây mai chế trà gọi là trà Hồng Mai". Đến các nhà biên khảo đương đại chắc là quá thuộc câu thơ " Hỡi cô con gái hái mơ già" và chắc là đều đã biết đến loại trà Lão Mai rất sẵn ở chùa Hương nên đều nhất trí rằng: Nước Hồng Mai là nước gỗ mai già (Lão mai) hương thơm như mùi sen, sắc nước đỏ hồng nên gọi là Hồng Mai...

Tôi nghĩ rằng hiểu về nước trà Hồng Mai như trên thì chưa đánh giá đúng và đủ được bản chất của Hoạn Thư. Họ Hoạn đâu có nhân hậu đến thế, nhìn cảnh chồng ăn vụng phở, sư tử Hà Đông không rống cũng phải gầm gừ chứ, "chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai" mà!

Bí ẩn của đoạn kết này chắc được "mã hoá" trong nội dung của điển tích nước trà Hồng Mai chứ chẳng sai. Quả đúng thế thật, có công đọc kỹ có ngày tìm ra. Trong sách Liêu trai phần Giang Thành truyện có chép:

"Nàng Giang Thành có tính ghen ghê gớm, chồng là Cao Sinh không dám qua lại chơi bời với các bạn. Nhân người bạn học cùng trường là Vương Tử có một quán rượu, trong tiệm có nhiều cây hồng mai nên gọi là tiệm Hồng Mai. Vương Tử đặt tiệc mời bạn, Cao Sinh tới dự tiệc. Đến tối Vương Tử gọi một danh kỹ tới bồi tiệc, kỹ nữ ấy ngồi kề vai sát cánh âu yếm với Cao Sinh. Khi đêm đã khuya, khách đã vãn bỗng thấy một chàng trai trẻ ngồi uống rượu một mình ở bàn đằng xa. Một lát chàng trai nọ đứng dậy, đi ra ngoài rồi sai một tiểu đồng triệu Cao Sinh về. Cao Sinh người như tắc thở. Mới biết chàng trai trẻ ban nẫy chính là cô vợ Giang Thành cải trang vậy. Cao Sinh "về nhà nằm chịu đánh roi vọt".

Cái hậu hoạ của chén trà Hồng Mai phải là như vậy mới xứng với bản lĩnh của đạo diễn Hoạn Thư, Thúc Sinh về nhà bị roi vọt hay cấu xé, giày vò, xỉ vả cũng là phải thôi. Và thế mới thành chuyện: việc Hoạn Thư không hành hạ gì Kiều ở Quan Âm các lại trở thành lá bùa hộ mệnh cứu cô ta sau này khi bị Kiều bắt về trong ngày báo ân báo oán ở châu Thai.

Thế là câu chuyện Hoạn Thư - Thúc Sinh - Thuý Kiều với điển cố "chén trà Hồng Mai" đã thành lời nhắc nhở các anh chồng râu quặp thích trăng hoa nên nhớ:

Cũng là chén nước Hồng Mai,
Phải đâu giải khát như ai tưởng lầm.
Ai ơi chớ vội mừng thầm,
Tìm hoa qua bức là nằm chịu roi.